Saha çalışanlarının ve teknoloji meraklılarının sıkça karşılaştığı FTTx nedir, fiber altyapı türleri arasındaki farklar nelerdir? Selamlar ustalar, sahadaki arkadaşlar! Telekomünikasyon sektöründe nereye baksanız sonu “X” ile biten bir terim havuzu görürsünüz. Proje şartnamesini açarsınız FTTB yazar, mahalleye kabin koyarsınız FTTC denir, daireye kıl çekersiniz FTTH olur. Bir de bunların arkasında çalışan GPON ve XGS-PON gibi devasa bir ışık trafiği var.
Eğer sahada hangi projenin nerede bittiğini, ışığın nereye kadar camla gelip nereden sonra bakıra döndüğünü bilmezseniz, ne doğru arıza tespiti yapabilirsiniz ne de müşteriye doğru hizmeti verebilirsiniz. Bir teknisyenin gözünden FTTx dünyasının tüm alfabesini masaya yatıralım.
FTTx Nedir? Alfabenin Çözümü
Sahada en çok yapılan büyük hata budur ustalar. FTTx kendi başına bir iletişim teknolojisi, protokol veya donanım standardı değildir. FTTx, fiber optik kablonun fiziksel olarak nerede bittiğini gösteren bir “topoloji/adresleme” etiketidir. Asıl teknoloji; o kablonun içinden veriyi basan, portları yöneten aktif cihazlardır. Işığı cam kıl üzerinde paylaştıran GPON veya EPON, fiberi mahallede bakıra çeviren DSLAM veya MSAN kabinleri, evdeki eski bakır hattı çalıştıran DSL asıl teknolojinin kendisidir. Yani FTTx işin coğrafi haritasıdır; GPON, DSLAM ve DSL ise o haritada çalışan gerçek makinelerdir!
Kafayı karıştırmadan en temelden devam edelim: FTTx (Fiber to the X) şemsiyesindeki “X” harfi, fiber kılıfın bittiği ve sonlandığı yeri temsil eden bir değişkendir. Yolculuğun bittiği noktaya göre altyapının adı ve sahadaki arıza karakteri tamamen değişir.
1. FTTC (Fiber to the Curb / Cabinet) – Sokağa Kadar Fiber
Fiber optik kablonun santralden çıkıp mahallenin başındaki o meşhur büyük açık hava kabinlerine (Tip-7, Tip-23 gibi aktif DSLAM kabinlerine) kadar gelmesi durumudur. Fiber burada sonlanır. Kabinin içindeki DSLAM cihazından sonra daireye kadar olan kısım ise bildiğimiz eski usul bakır (kılçık) kablolarla devam eder. Sahada verdiğimiz ADSL ve VDSL hizmetleri tamamen bu FTTC mimarisinin birer ürünüdür.
2. FTTB (Fiber to the Building) – Binaya Kadar Fiber
Fiber kablonun binanın bodrum katına veya girişindeki ankastre kutusuna kadar gelmesidır. Binanın girişine aktif bir sonlandırma cihazı (MDU veya fiber switch) konulur. Fiber kıl bu cihazda biter. Cihazdan dairelerin içine ise genellikle Cat6 ethernet kabloları veya kısa mesafe bakır telefon hatları üzerinden VDSL sinyali basılır. Detaylı saha analizleri ve performans karşılaştırmaları için ftth ve fttb farkı rehberimize mutlaka göz atın.
3. FTTH (Fiber to the Home) – Eve Kadar Fiber
İşte sahadaki en temiz, en sorunsuz altyapı budur. Santralden çıkan fiber optik kablo, hiçbir bakır aracıya uğramadan, sokaktaki fat kutularından geçerek doğrudan abonenin evinin içine, yani modemin yanındaki ONT cihazına kadar gelir. Evin içine giren incecik sarı veya siyah kabloya OBK (Abone Merkez Kablosu) deriz. Arada bakır olmadığı için gürültü, yağmurda hat kopması veya mesafe zayıflaması gibi dertler bu mimaride tarih olur.
GPON ve XGS-PON Nedir? Işığın Bölünme Teknolojisi
FTTx kablonun nerede durduğunu söyler; GPON (Gigabit Passive Optical Network) ise bu kablonun içindeki ışığın nasıl taşındığını ve paylaştırıldığını belirleyen teknolojidir. GPON altyapılarda santraldeki tek bir lazer portundan çıkan ışık, sahada tamamen pasif (elektriksiz) çalışan optik bölücüler (splitterlar) vasıtasıyla 1:32 veya 1:64 oranında bölünerek onlarca aboneye dağıtılır. Merak edenler için gpon altyapı çalışma prensibi yazımızda bu ışık mantığını satır satır anlatmıştık.
Mevcut GPON teknolojisi aboneye teorik olarak maksimum 2.5 Gbps Download and 1.25 Gbps Upload hızı paylaştırabilir. Fakat günümüzde simetrik yüksek hız talepleri arttığı için sahalar yavaş yavaş XGS-PON teknolojisine geçiş yapıyor. XGS-PON, aynı fiber kıl üzerinden tam 10 Gbps Download ve 10 Gbps Upload simetrik hız basabilen yeni nesil bir canavardır.
Özetle dostlar; altyapı projelerinde harflerin ve teknolojilerin dilini çözmek işin yarısını bitirmektir. Işığın eve kadar girdiği FTTH her zaman kraldır ancak sahadaki bütçeye ve mevcut bina yapılarına göre FTTB and FTTC mimarileri de uzun süre daha ekmek yedirmeye devam edecektir. Sahada hangi sistemle karşı karşıya olduğunuzu bilerek alet çantanızı açın!
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
1. Oturduğum binanın FTTH mi yoksa FTTB mi olduğunu nasıl anlarım?
Cevap: Evinizdeki modemin hemen yanında, üzerinde “ONT” yazan veya fiber konnektörün doğrudan girdiği küçük yeşil/mavi ışıklı bir kutu daha varsa altyapınız FTTH’tir. Eğer dairenizin içine doğrudan duvardaki prizden çıkan standart bir Cat6 ethernet kablosu geliyor ve doğrudan modeme bağlanılıyorsa, binanızın bodrumunda bir switch cihazı yer alıyordur ve altyapınız FTTB’dir.
2. GPON fiber altyapı internet neden kesilmez veya gürültüden etkilenmez?
Cevap: Bakır kablolarda veriler elektrik sinyalleriyle taşındığı için yüksek gerilim hatlarından, asansör motorlarından veya elektromanyetik alanlardan etkilenerek parazit (gürültü) üretir. GPON şebekesinde ise veri, cam kılıfın içinde ışık frekansıyla taşınır. Işığın elektrik akımlarıyla veya dış hava şartlarıyla hiçbir bağı olmadığı için sıfır parazitle, hat zayıflaması yaşamadan uçtan uca stabil iletilir.
3. Mevcut GPON modemim ve ONT cihazım XGS-PON teknolojisini destekler mi?
Cevap: Hayır, desteklemez. GPON ve XGS-PON teknolojileri fiber optik kablonun içinde tamamen farklı ışık dalga boylarını (wavelength) kullanırlar. Sahada şebeke XGS-PON’a yükseltildiğinde, abonenin evindeki eski GPON standartlarındaki ONT cihazının ve modemin de 10 Gbps uyumlu yeni nesil XGS-PON donanımlarıyla değiştirilmesi zorunludur.